آمریکا به خطوط قرمز هسته‌ای ایران پایبند می‌ماند؟

این مذاکرات به شکلی کاملا متفاوت از تمامی دوره‌های مذاکراتی که در بحث هسته‌ای از ابتدای دهه ۸۰ شمسی برگزار شده است، انجام شد. ایران و آمریکا تصمیم گرفتند بدون حضور طرف‌های اروپایی که همواره پای ثابت مذاکرات هسته‌ای بودند با یکدیگر و با میانجی‌گری مستقیم عمان به طور غیرمستقیم گفت‌وگو کنند. دو طرف در دو اتاق جداگانه حضور داشتند و پیام‌ها به طور مکتوب توسط وزیر خارجه عمان تبادل شد. هم‌چنین برخلاف دوره‌های قبل که مذاکرات که هتل‌های بزرگ پایتخت‌ها و شهرهای بزرگ بین‌المللی برگزار می‌شد، در منزل شخصی «سید بدر البوسعیدی» وزیر خارجه عمان برگزار شد.

این دور از مذاکرات، بیش از دو ساعت به طول انجامید و روسای هیات‌های ایران و آمریکا در پایان مذاکرات، هنگام خروج از سالن‌هایی محل حضورشان، دقایقی با یکدیگر به طور مستقیم گفت‌وگو کردند.

روسای هیات‌های مذاکره‌کننده ایران و آمریکا در پایان دور اول، روند را «مثبت و سازنده» دانستند و اعلام کردند که شنبه ۳۰ فروردین، مذاکرات ادامه خواهد یافت.

«سید عباس عراقچی» وزیر امور خارجه و رئیس هیات ایرانی در پایان مذاکرات روز شنبه اعلام کرد که «در جلسه بعدی وارد چهارچوب کلی که یک توافق می‌تواند داشته باشد خواهیم شد.»

وی خاطرنشان کرد: مسلما نه ما و نه طرف مقابل خواهان یک مذاکره بی‌حاصل، گفت‌وگو برای گفت‌وگو، اتلاف وقت و مذاکرات فرسایشی اصلا نیستیم. هم ما و هم طرف آمریکایی مطلوب‌مان توافقی است که در کوتاه‌ترین زمان به دست بیاید. ولی این کار آسانی نخواهد بود و نیاز به اراده کامل از هر دو طرف دارد.

هم‌چنین «استیو ویتکاف» فرستاده ویژه رئیس‌جمهور آمریکا نیز در اولین اظهارات خود پس از گفت‌وگوی غیرمستقیم با ایران در مسقط، تصریح کرد: ما یک گفت‌وگو بسیار «مثبت و سازنده» داشتیم.

«دونالد ترامپ» رئیس‌جمهور آمریکا نیز همان روز به خبرنگاران گفت: معتقدم (مذاکرات) به صورت خوبی پیش می‌رود. هیچ چیزی مهم نیست تا اینکه (مذاکرات) به پایان برسد. به همین دلیل دوست ندارم درباره آن صحبت کنم اما کارها با ایران، بسیار خوب پیش می‌رود.

چارچوب گفت‌وگوهای ایران و آمریکا چه خواهد بود؟

با گذشت یک هفته از مذاکرات، از اظهارات و موضع‌گیری‌های مختلف مقامات دو طرف این طور برمی‌آید که آمریکا با شناسایی حقوق هسته‌ای ایران به میز مذاکره در مسقط آمده است؛ حقوقی که در برجام نیز به صراحت به رسمیت شناخته شده بود. البته پیش‌بینی می‌شود بر سر جزییات فعالیت‌های تحقیقاتی، غنی‌سازی ۲۰ درصدی و ۶۰ درصدی، میزان ذخایر اورانیوم، فروش یا تبدیل آن‌ها و نیز نظارت‌های بین‌المللی بر فعالیت‌های هسته‌ای، اختلاف‌نظرهای جدی وجود داشته باشد اما در شروع مذاکرات مواضعی از جمله برچیدن صنعت هسته‌ای یا خارج کردن مواد هسته‌ای از ایران که از خطوط قرمز ایران است، یا تاکید بر مسائل موشکی و منطقه‌ای از سوی طرف آمریکایی مطرح نشده است.

از سویی ایران نسبت به ارائه تضمین برای اینکه به سمت بمب هسته‌ای نرفته و نخواهد رفت اطمینان خاطر داده است. از این رو یکی از مهم ترین چارچوب‌های مذاکراتی بحث بر سر سطح و کیفیت فعالیت‌های هسته‌ای است. باید دید آمریکا در طی مذاکرات آتی به خطوط قرمز اعلامی در «مسقط» که مورد توافق و پذیرش قرار گرفته است، پایبند می‌مانند یا خیر.

موضوع دیگر، کیفیت نظارت و بازرسی بر برنامه هسته‌ای ایران است که اگر آژانس بین‌آلمللی انرژی اتمی مورد توافق دو طرف برای تضمین این مساله باشد، در این رابطه هم چارچوب‌های حقوقی و فنی به اندازه کافی در دسترس وجود دارد.

هم‌چنین به احتمال قوی برجام به عنوان نقشه راه مورد توجه دو طرف برای پیشبرد مذاکرات و نگارش توافق مورد استفاده قرار خواهد گرفت.

در این میان، اما «لغو تحریم‌ها» و چگونگی اجرای آن، حتما یکی از مناقشه برانگیزترین موضوعات است چراکه تحریم‌های ایران از سوی آمریکا با همراهی اروپا و دیگر کشورها صرفا در چارچوب هسته‌ای نبوده و نیست، به ویژه بعد از سال ۱۳۹۷ و خروج آمریکا از برجام، این تحریم‌ها در بخش‌های دیگر تحت عنوان اتهامات تروریستی و حقوق بشری بسیار گسترش یافته است. به عبارتی تعهد آمریکا به لغو تحریم‌های صرفا هسته‌ای به معنای لغو آن تحریم‌ها نخواهد بود، بلکه باید این تحریم‌ها از چارچوب‌های تروریستی و حقوق بشری و غیره نیز خارج شوند تا ایران نتیجه لغو تحریم‌های هسته‌ای را به طور موثر حس کند که بعید است آمریکا به راحتی تن به چنین کاری دهد.

از دیگر مناقشات میان ایران و آمریکا با توجه به مواضع ترامپ در دولت اول و نیز مواضع فعلی‌اش، موضوع مشارکت شرکت‌های آمریکایی و سرمایه‌گذاری آن‌ها در ایران پس از توافق احتمالی با ایران است. موضوع سرمایه‌گذاری شرکت‌های آمریکایی در ایران، از آن دست مسائلی است که هم ایران و هم آمریکا همیشه بر روی آن تحفظ داشتند و از مذاکرات هسته‌ای آن را جدا کردند چرا که به مسائل تاریخی و سیاسی دو کشور و نیز تحریم‌های اولیه آمریکا مربوط می‌شود. به هر حال یکی از انتقادهای مهم ترامپ نسبت به برجام این بوده است که چرا باید فقط شرکت‌های اروپایی و چینی از توافق برجام منفعت ببرند و شرکت‌های آمریکایی را دخالت ندادند.

به گزارش ایسنا، در تازه‌ترین موضع‌گیری از سوی مقامات کشورمان در رابطه با مشارکت شرکت‌های آمریکایی در اقتصاد و بازار ایران، «مسعود پزشکیان» رئیس جمهور کشورمان روز ۲۰ فروردین در آئین روز ملی فناوری هسته‌ای در جمع کارکنان سازمان ملی انرژی اتمی گفت: مقام معظم رهبری با سرمایه‌گذار آمریکایی در کشور هیچ مخالفتی ندارند. بیایند سرمایه‌گذاری کنند. ما با توطئه و سیاست‌های غلط آنان مشکل داریم‌.

از دیگر موضوعات اختلافی میان ایران و آمریکا، باید به تاکید هیات آمریکایی بر گفت‌وگو بر سر مسائل منطقه‌ای و موشکی اشاره کرد. به نظر می‌آید بر خلاف دولت «باراک اوباما» ترامپ برای ورود به این حوزه اصرار دارد که تاکنون با مخالفت صریح ایران مواجه شده است و باید دید در آینده موضع طرف‌ها بر سر این مساله چه خواهد شد؟

علاوه بر این موضوعات، مواضع و خواست کشورهای اروپایی به ویژه در رابطه با رفع تحریم‌های ایران از مسائلی است که حتما در مذاکرات در آینده مورد توجه خواهد بود.